Thực hiện sự chỉ đạo của Thành Đoàn Phan Thiết và Kế hoạch hoạt động của Nhà trường; sáng ngày 19/09/2022 vừa qua, BCH Đoàn đã tổ chức cho hơn 1.200 học sinh khối THCS và THPT trường TH, THCS và THPT Lê Quý Đôn sinh hoạt học tập với chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”.
- Nội dung sinh hoạt:
TƯ TƯỞNG VÀ TẤM GƯƠNG CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VỀ NÊU CAO ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG, QUÉT SẠCH CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN
1. Tư tưởng và tấm gương Hồ Chí Minh về nêu cao đạo đức cách mạng
Sinh thời, Hồ Chí Minh luôn rất coi trọng vai trò của đạo đức trong xã hội, cũng như trong đời sống của mỗi người. Người khẳng định, đạo đức là gốc của người cách mạng, “người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang”[1]. Nền tảng ấy cũng ví như gốc của cây, như ngọn nguồn của sông suối. Người viết: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”[2]. Hồ Chí Minh quan niệm, đạo đức cách mạng là chỗ dựa giúp cho con người vững vàng trong mọi thử thách “có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại, cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước… Khi gặp thuận lợi và thành công cũng vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, chất phác, khiêm tốn, “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”; lo hoàn thành nhiệm vụ cho tốt chứ không kèn cựa về mặt hưởng thụ; không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không hủ hóa”[3].
Với yêu cầu đó, Hồ Chí Minh nêu ra 5 điều đạo đức mà người đảng viên phải giữ gìn cho đúng, đó là: (1) Tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân. (2) Ra sức phấn đấu để thực hiện mục tiêu của Đảng. (3) Vô luận trong hoàn cảnh nào cũng quyết tâm chống mọi kẻ địch, luôn cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu, quyết không chịu khuất phục, không chịu cúi đầu. (4) Vô luận trong hoàn cảnh nào cũng phải đặt lợi ích của Đảng lên trên hết. (5) Hòa mình với quần chúng, tin quần chúng, hiểu quần chúng, lắng nghe ý kiến của quần chúng.
Đạo đức cách mạng đó có tầm quan trọng đặc biệt để giúp cho cán bộ Đoàn, đoàn viên, thanh niên hoàn thiện nhân cách, định hướng giá trị trong lối sống và hành động, trong phát triển năng lực sáng tạo và trong ý chí chí, nghị lực, bản lĩnh, góp phần xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong sạch, vững mạnh, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện, trong đó có Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, chống chủ nghĩa cá nhân, chống suy thoái, chống quan liêu và tham nhũng cùng các tệ nạn, tiêu cực xã hội.
Đối với người Việt Nam nói chung, Người đưa ra những phẩm chất đạo đức cơ bản trong thời đại mới, đó là:
- Trung với nước, hiếu với dân
Trung với nước là trung thành vô hạn với sự nghiệp dựng nước, giữ nước, phát triển đất nước, làm cho đất nước “sánh vai với cường quốc năm châu”.
Hiếu với dân nghĩa là cán bộ, Đảng viên “vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ trung thành của nhân dân”, phải gắn bó với dân, gần dân, dựa vào dân, lấy dân làm gốc.
(2) Yêu thương con người, sống có nghĩa, có tình
Tình thương yêu con người thể hiện trước hết là tình thương yêu với đại đa số nhân dân, những người lao động bình thường trong xã hội. Yêu thương con người là phải làm mọi việc để vì con người, vì mục tiêu “ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”.
Yêu thương con người là phải tin vào con người. Với mình thì chặt chẽ, nghiêm khắc; với người thì độ lượng, khoan dung, nâng cao con người lên, kể cả với người lầm đường, lạc lối, mắc sai lầm, khuyết điểm.
Yêu thương con người là giúp cho mỗi người ngày càng tiến bộ, tốt đẹp hơn. Vì vậy, phải thực hiện phê bình, tự phê bình chân thành, giúp nhau sửa chữa khuyết điểm.
(3) Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
Hồ Chí Minh quan niệm cần, kiệm, liêm, chính là 4 đức tính của con người, như trời có bốn mùa, đất có bốn phương
Cần là lao động cần cù, siêng năng, lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm. Phải thấy rõ “lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của mỗi chúng ta”.
Kiệm là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời gian, tiết kiệm tiền của dân, của nước, của bản thân mình, tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, “không xa xỉ, không hoang phí, không bữa bãi…”[4]
Liêm là “luôn tôn trọng, giữ gìn của công và của dân”, “ không xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của Nhà nước, của nhân dân”[5]; “không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham tâng bốc mình…”[6]
Chính là không tà, là thẳng thắn, đúng đắn. Đối với mình không tự cao, tự đại; đối với người không nịnh trên , khinh dưới, không dối trá, lừa lọc, luôn giữ thái độ chân thành khiêm tốn, đoàn kết. Đối với việc thì để việc công lên trên, lên trước việc tư, việc nhà. Được giao nhiệm vụ gì quyết làm cho kì được, việc thiện dù nhỏ mấy cũng làm, việc ác thì dù nhỏ mấy cũng tránh.
Chí công vô tư là đem lòng chí công vô tư đối với người, với việc, “khi làm bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước, mà phải nghĩ đến đồng bào, đến toàn dân đã… khi hưởng thụ thì mình nên đi sau”[7], “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”.
Cần, kiệm, liêm, chính có quan hệ chặt chẽ với nhau và với chí công vô tư. Cần, kiệm, liêm, chính sẽ dẫn đến chí công, vô tư. Ngược lại, đã chí công vô tư, một lòng vì nước, vì dân, vì Đảng thì nhất định sẽ thực hiện được cần, kiệm, liêm, chính.
Hồ Chí Minh nêu lên những nguyên tắc xây dựng nền đạo đức mới trong xã hội, thể hiện ở 3 điểm sau:
Một là, nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức:
Theo Người, đối với mỗi người, lời nói phải đi đôi với việc làm. Nói đi đôi với làm trước hết là sự nêu gương tốt. Sự nêu gương của thế hệ trước với thế hệ sau, lãnh đạo với nhân viên, đảng viên phải nêu gương trước quần chúng. Người nói: “Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ “cộng sản” mà ta được họ yêu mến. Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách đạo đức. Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”[8].
Hai là, xây đi đôi với chống:
Cùng với việc xây dựng đạo đức mới, bồi dưỡng những phẩm chất tốt đẹp, nhất thiết phải chống những biểu hiện phi đạo đức, sai trái, xấu xa, trái với những yêu cầu của đạo đức mới. Xây đi đôi với chống, muốn xây phải chống, chống nhằm mục đích xây.
Xây dựng đạo đức mới trước hết phải được tiến hành bằng giáo dục, từ gia đình đến nhà trường, tập thể và toàn xã hội. Những phẩm chất chung nhất phải được cụ thể hóa sát hợp với các tầng lớp, đối tượng. Trong giáo dục, vấn đề quan trọng là phải khơi dậy ý thức, đạo đức lành mạnh của mọi người, để mọi người nhận thức được và tự giác thực hiện.
Trong đấu tranh chống lại cái tiêu cực, lạc hậu trước hết phải chống chủ nghĩa cá nhân, phải phát hiện sớm, phải chú ý phòng ngừa, ngăn chặn.
Để xây và chống cần phát huy vai trò của dư luận xã hội, tạo ra phong trào quần chúng rộng rãi, biểu dương cái tốt, phê phán cái xấu.
Ba là, phải tu dưỡng đạo đức suốt đời:
Chủ tịch Hồ Chí Minh viết “đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”[9]. Người dạy: “Một dân tộc, một đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân”[10].
Tự rèn luyện có vai trò rất quan trọng. Người khẳng định, đã làm người thì ai cũng có chỗ hay, chỗ dở, chỗ xấu, chỗ tốt, ai cũng có thiện, ác ở trong mình. Vấn đề là dám nhìn thẳng vào con người mình, không tự lừa dối, huyễn hoặc, thấy rõ cái hay, cái tốt, cái thiện để phát huy và thấy rõ cái dở, cái xấu, cái ác để khắc phục. Tu dưỡng đạo đức phải được thực hiện trong mọi hoạt động thực tiễn, trong đời tư cũng như trong sinh hoạt cộng đồng, trong mọi mối quan hệ của mình.
2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về quét sạch chủ nghĩa cá nhân
Theo Hồ Chí Minh: Chủ nghĩa cá nhân là trái với đạo đức cách mạng, cái gì trái với đạo đức cách mạng đều là chủ nghĩa cá nhân.
Những nguy hại của chủ nghĩa cá nhân: Hồ Chí Minh chỉ rõ: “chủ nghĩa cá nhân là một kẻ địch hung ác của chủ nghĩa xã hội”[11]. Người thường căn dặn, cách mạng và những người cách mạng phải chiến thắng ba kẻ thù: (1) Chủ nghĩa tư bản và bọn đế quốc. (3) Thói quen và truyền thống lạc hậu. (3) Chủ nghĩa cá nhân.
Hồ Chí Minh còn gọi chủ nghĩa cá nhân là giặc nội xâm, kẻ địch ở bên trong. Người so sánh: “Địch bên ngoài không đáng sợ. Địch bên trong đáng sợ hơn, vì nó phá hoại từ trong phá hoại ra”[12]. Vì vậy tư tưởng nhất quán của Hồ Chí Minh là kiên quyết chống mọi kẻ thù, đồng thời với đấu tranh đến cùng chống ngoại xâm theo tinh thần “hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta thì ta còn phải chiến đấu quét sạch nó đi”, phải kiên quyết “quét sạch chủ nghĩa cá nhân”, bởi chủ nghĩa cá nhân làm cho một bộ phận cán bộ, đảng viên hư hỏng, đạo đức, phẩm chất thấp kém, dẫn đến tham nhũng, hủ hóa, lãng phí, xa hoa. Chủ nghĩa cá nhân là kẻ thù của cách mạng có nguy cơ đe dọa sinh mệnh của Đảng, sự tồn vong của chế độ, nhất là khi Đảng đã cầm quyền.
Hồ Chí Minh cũng lưu ý, kiên quyết đấu tranh xóa bỏ chủ nghĩa cá nhân nhưng không phủ nhận lợi ích chính đáng của cá nhân, không xem nhẹ vai trò cá nhân, không phủ nhận cá nhân “nếu những lợi ích cá nhân đó không trái với lợi ích tập thể thì không phải là xấu”.
Hồ Chí Minh suốt đời chống chủ nghĩa cá nhân và Người cũng suốt đời quan tâm, chăm sóc con người, tôn trọng nhân cách, tính cách, sở trường cá nhân, không vì chống chủ nghĩa cá nhân mà rơi vào giáo điều, cực đoan là phủ nhận vai trò, tài năng sáng tạo của cá nhân. Xác định thái độ và phương pháp đúng đắn, hài hòa, thấu lý đạt tình giữa phát triển cá nhân và xã hội.
Hồ Chí Minh phê phán những cán bộ, đảng viên xa rời thực tế, bắt quần chúng làm theo ý muốn, tư tưởng chủ quan của mình. Người gọi đó là những cán bộ, đảng viên làm việc theo cách khoét chân cho vừa giầy. Chân là quần chúng. Giầy là cách tổ chức và làm việc của ta. Ai cũng đóng giầy theo chân, không ai đóng chân theo giầy. Người kết luận: “Đạo đức cách mạng là hòa mình với quần chúng thành một khối, tin quần chúng, hiểu quần chúng, lắng nghe ý kiến của quần chúng”.
Hồ Chí Minh suốt đời chống chủ nghĩa cá nhân và Người cũng suốt đời quan tâm, chăm sóc con người, tôn trọng nhân cách, tính cách, sở trường cá nhân, không vì chống chủ nghĩa cá nhân mà rơi vào giáo điều, cực đoan là phủ nhận vai trò, tài năng sáng tạo của cá nhân. Xác định thái độ và phương pháp đúng đắn, hài hòa, thấu lý đạt tình giữa phát triển cá nhân và phát triển xã hội.
3. Tấm gương Hồ Chí Minh về nêu cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân
3.1. Hồ Chí Minh là tấm gương trọn đời phấn đấu, hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người và nhân loại.
Ngay từ thuở thiếu thời, Hồ Chí Minh đã lựa chọn một cách rõ ràng mục tiêu phấn đấu cho cả cuộc đời mình là vì nước, vì dân. Trên con đường thực hiện mục tiêu đó, Người đã chấp nhận sự hy sinh, không quản gian nguy, kiên định, dũng cảm và sáng suốt để vượt qua mọi khó khăn, thách thức, thực hiện bằng được mục tiêu đó.
3.2. Hồ Chí Minh là tấm gương của ý chí và nghị lực tinh thần to lớn, vượt qua mọi thử thách, khó khăn để đạt được mục đích cách mạng.
Cuộc đời Người là một chuỗi năm tháng đấu tranh vô cùng gian khổ. Vượt qua bao khó khăn, Người kiên trì mục đích của cuộc sống, bảo vệ chân lý, giữ vững quan điểm, khí phách, bình tĩnh, chủ động vượt qua mọi thử thách.
3.3. Hồ Chí Minh là tấm gương tuyệt đối tin tưởng vào sức mạnh của nhân dân, kính trọng nhân dân, hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân.
Hồ Chí Minh có tình thương yêu bao la với tất cả mọi kiếp người. Người luôn tin ở con người, tin tưởng vào trí tuệ và sức mạnh của nhân dân, dựa vào dân, lấy dân làm gốc, nguyện làm “người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”; “người lính vâng mệnh lệnh của quốc dân ra trước mặt trận”.
3.4. Hồ Chí Minh là tấm gương của một con người nhân ái, vị tha, khoan dung, nhân hậu, hết mực vì con người.
Với tình yêu thương bao là, Người dành tình thương yêu cho tất cả, chia sẻ với mỗi người những nỗi đau. Người nói: “Mỗi người, mỗi gia đình đều có một nỗi đau khổ riêng và gộp cả những nỗi đau khổ riêng của mỗi người, mỗi gia đình lại thì thành nỗi đau khổ của tôi”[13].
3.5. Hồ Chí Minh là tấm gương cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, đời riêng trong sáng, nếp sống giản dị và đức khiêm tốn giản dị.
Hồ Chí Minh sống thật sự cần, kiệm, giản dị, coi khinh sự xa hoa, không ưa chuộng những nghi thức trang trọng. Suốt đời Người sống trong sạch, vì dân, vì nước, vì con người, không gợn chút riêng tư. Người đã đề ra tư cách người cách mạng cho cán bộ, đảng viên phấn đấu và tự mình gương mẫu thực hiện.
Một số hình ảnh trong buổi sinh hoạt:
[1]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, NxbCTQG, H, 2011, t.11, tr.601
[2]. Hồ Chí Minh: Sđd, t.5, tr.292
[3]. Hồ Chí Minh: Sđd, t.11, tr.603-603
[4] Hồ Chí Minh: Sđd, t.6, tr.122
[5] Hồ Chí Minh: Sđd, t.13, tr.70
[6] Hồ Chí Minh: Sđd, t.5, tr.292
[7] Hồ Chí Minh: Sđd, t.11, tr.400
[8] Hồ Chí Minh: Toàn tập, NxbCTQG, H, 2022, t.5, tr.552
[9] Hồ Chí Minh: Sđd, t.11, tr.612
[10] Hồ Chí Minh: Sđd, t.15, tr.672
[11] Hồ Chí Minh: Toàn tập, NxbCTQG, H, 1995, t.9, tr.292
[12] Hồ Chí Minh: Sđd, t.5, tr.238-239
[13] Hồ Chí Minh: Sđd, t.12, tr.560-561
