Thực hiện Công văn số 1378-CV/TWĐTN-BTG, ngày 13/7/2023 của Ban Bí thư Trung ương Đoàn về việc “Ban hành chuyên đề học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2023”; Công văn số 1156- CV/TĐTN-XDĐ ngày 18/7/2023 của Ban Thường vụ Tỉnh về việc triển khai chuyên đề học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2023.
Sáng ngày 28/8/2023, được sự cho phép của Ban Giám Hiệu; Đoàn trường TH, THCS và THPT Lê Quý Đôn, tổ chức tuyên truyền tài liệu sinh hoạt chuyên đề “Học tập và làm theo tinh thần học tập suốt đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh” vào giờ Chào cờ sáng Thứ 2 đầu tuần.
Trong Nghị quyết về Kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1987), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) đã khẳng định: Hồ Chí Minh là Anh hùng giải phóng dân tộc và Nhà văn hóa kiệt xuất của Việt Nam.
Với quan niệm “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”, Hồ Chí Minh cho rằng sự dốt nát cũng là kẻ địch phải chống. Người chủ trương phải phát triển nền giáo dục thì mới xây dựng được chủ nghĩa xã hội, mới tiến kịp được sự phát triển chung của nhân loại.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, học tập chính là một quá trình tiếp thu tri thức, nên việc học tại trường, lớp, trong những giai đoạn nhất định và tự học suốt cuộc đời mỗi người là quan trọng, cần thiết và thường xuyên. Đó là một quá trình học, tự học và học suốt đời theo phương châm: “Học hành là vô cùng. Học càng nhiều, biết càng nhiều càng tốt”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhấn mạnh: “Nếu không chịu khó học thì không tiến bộ được. Không tiến bộ là thoái bộ. Xã hội càng đi tới, công việc càng nhiều, máy móc càng tinh xảo. Mình mà không chịu học thì lạc hậu, mà lạc hậu là bị đào thải, tự mình đào thải mình”. Đối với Người, học tập là để phát triển bản thân, để không bị xã hội đào thải. Dù bất cứ ai, dù trình độ, năng lực như thế nào thì cũng không thể tự túc, tự mãn bởi xã hội luôn luôn vận động, biến đổi, phát triển hằng ngày, “tiến bộ rất nhanh”. Vì vậy, mọi người, nhất là thế hệ trẻ cũng phải tiến bộ cho kịp thời đại thì mới làm tròn được nhiệm, mới thực sự đóng góp cho xã hội. Người khẳng định: “Mọi người Việt Nam phải có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà; Học để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu nước mạnh, tức là để làm tròn nhiệm vụ người chủ nước nhà”.
Ngoài ra, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn chỉ dạy, thanh niên cần phải học nếp sống văn hóa và giáo dục thể chất. Học nếp sống văn hóa, theo Hồ Chí Minh, đó là một mặt căn bản của xã hội, là một trong những mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng con người mới, xã hội mới. Còn giáo dục thể chất và sức khỏe, với Người sẽ góp phần phát triển hài hòa, cân đối các phẩm chất, năng lực của con người, “muốn lao động sản xuất tốt, công tác và học tập tốt thì cần phải có sức khỏe”. Người căn dặn đoàn viên, thanh niên: “phải rèn luyện thân thể cho khỏe mạnh. Khỏe mạnh thì mới có thể đủ sức đề tham gia một cách dẻo dai bền bỉ những công việc ích nước lợi dân”.
Để học tập một cách có hiệu quả, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần yêu cầu thanh niên “Phải biết tự động học tập”, nghĩa là bản thân mình phải học một cách tự động; không dựa vào ai, mà phải tự mình biết xoay sở, tự mình biết thực hành công tác theo nhiều hình thức mới mẻ, phong phú. “Tự động học tập” tức là học tập một cách hoàn toàn tự giác, tự chủ, không đợi ai nhắc nhở, không chờ ai giao nhiệm vụ. Theo Hồ Chí Minh, tự học chính là yếu tố cốt lõi của hoạt động học, là nội lực quyết định chất lượng học tập. Học mà thiếu tự học thì chỉ là một cơ thể thiếu xương cốt. Để thực hiện được vai trò quan trọng như vậy, tự học phải xuất phát từ một mục đích cao cả, với những mục tiêu cụ thể rõ ràng. Người khẳng định: “Học để làm gì? Học không phải để lấy danh, để trang sức mà học để làm việc, làm người, học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại”. Bởi vậy còn sống còn phải học, học để tiến bộ mãi, để bắt kịp với xu thế của thời đại.
Có được động cơ học tập đúng đắn, người học mới tự nguyện, tự giác học tập, không gò ép, không khiên cưỡng. Tự động hoàn thành kế hoạch học tập, nêu cao tinh thần chịu khó, cố gắng, không lùi bước trước bất kỳ khó khăn nào trong việc học tập. Có được tinh thần tự nguyện học tập, người học mới chủ động tìm tòi, khám phá tri thức bằng tinh thần say mê, hứng thú.
Bên cạnh phương pháp tự học, Hồ Chí Minh còn chỉ dẫn: “Học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học nhân dân, không học nhân dân là một thiếu sót rất lớn”. Việc học hỏi lẫn nhau đòi hỏi cao về đức tính khiêm tốn, ham học hỏi của cá nhân người tự học. Phải có đức tính khiêm tốn thì mới thấy mình còn thiếu điều gì so với đồng nghiệp, để thực tâm mong học hỏi; đồng thời, cũng phải có sự ham học hỏi cao mới có thể giúp người học dẹp bỏ được tự ái cá nhân để thu nhận kiến thức từ đồng nghiệp. Vì thế, khi thành tâm học lẫn nhau, đoàn viên, thanh niên không những tu dưỡng, rèn luyện có hiệu quả đạo đức cách mạng là khiêm tốn, ham học hỏi, cầu thị trong công việc, hạn chế nguy cơ nảy sinh căn bệnh cá nhân chủ nghĩa, mà còn thắt chặt tình đoàn kết trong tập thể – yếu tố quan trọng tạo thành sức mạnh để hoàn thành các nhiệm vụ chính trị được giao. Đặc biệt, theo Hồ Chí Minh, với thanh niên, nhất là người cán bộ, không học nhân dân là một thiếu sót rất lớn. Chính nhờ mối liên hệ mật thiết với nhân dân, thanh niên mới học hỏi được những kiến thức mà chưa có bất cứ nhà trường nào truyền dạy; học hỏi nhân dân từ những vấn đề thực tế hằng ngày, mọi lúc, mọi nơi.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, để việc học tập suốt đời có kết quả thì cần có thái độ cần cù, chịu khó, siêng năng, quyết tâm cao, phải “chịu khó mà học”. Do việc học “thì rất khó khăn, tinh vi” nên nó đòi hỏi phải có quyết tâm cao. Hồ Chí Minh từng kể: Ngày trước, Bác cũng đã làm phụ bếp. Lúc đó Bác là vong quốc nô, làm phụ bếp cho thực dân Pháp. Công việc vất vả từ 5 giờ sáng đến 9, 10 giờ tối. Nhưng Bác vẫn học được văn hóa, chính trị. Có quyết tâm thì nhất định học được. Người khẳng định, trong việc học: “Cố gắng không phải là mệnh lệnh, bắt người ta đi học, hoặc bắt học quá sức mà phải chịu khó”1. Trong thư Gửi thanh niên và nhi đồng nhân dịp tết sắp đến năm 1946, Người kêu gọi thanh niên, nhi đồng: “Hăng hái, kiên quyết, không sợ khó, không sợ khổ. Phải siêng học, phải siêng làm…”. Với Hồ Chí Minh, “Dao siêng mài thì sắc bén. Ruộng siêng làm cỏ thì lúa tốt… Siêng học tập thì mau biết.
Khi nhắc đến tấm gương tự học suốt đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một điều chắc chắn rằng, chúng ta không thể nào quên được lời chia sẻ chân tình của Người trong buổi nói chuyện với những cán bộ, đảng viên ở Nghệ An hoạt động lâu năm vào ngày 6/12/1961 với tư cách là một đảng viên: “Tôi năm nay 71 tuổi, ngày nào cũng phải học. Việc lớn, việc nhỏ, tôi phải tham gia. Công việc cứ tiến mãi. Không học thì không theo kịp, công việc nó sẽ gạt mình lại phía sau”. Và thực tế đã chứng minh, Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương tự học, học tập suốt đời.
Từ lúc ra đời đến 5 tuổi, cậu bé Nguyễn Sinh Cung sống ở quê nhà trong sự chăm sóc đầy tình thương yêu của ông bà ngoại và cha mẹ, lớn lên trong truyền thống tốt đẹp của quê hương, hiếu học, cần cù trong lao động, tình nghĩa trong cuộc sống và bất khuất trước kẻ thù. Nguyễn Sinh Cung ham hiểu biết, thích nghe chuyện và hay hỏi những điều mới lạ, từ các hiện tượng tự nhiên đến những chuyện cổ tích mà bà ngoại và mẹ thường kể. Đến tuổi đi học, cậu bé Nguyễn Tất Thành được gửi đến học chữ Hán với các thầy Hoàng Phan Quỳnh, Vương Thúc Quý. Nguyễn Tất Thành được nghe nhiều chuyện qua các buổi bàn luận thời cuộc giữa các thầy với các sĩ phu yêu nước và sự day dứt của các bậc cha chú trước cảnh nước mất, nhà tan. Ngoài thời gian học tập, Nguyễn Tất Thành thường theo cha đến các vùng trong tỉnh như làng Đông Thái, quê hương của Phan Đình Phùng, thăm các di tích thành Lục Niên, miếu thờ La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp, v.v… được theo cha đi khắp nươi và gặp gỡ bạn bè trí thức của cha, các sĩ phu yêu nước, cậu Thành đã học được nhiều chuyện chính sự. Vốn ham hiểu biết, Nguyễn Tất Thành thường tìm đọc những cuốn sách mà các bậc cha chú thường nhắc tới. Nguyễn Tất Thành ham đọc sách, biết tranh thủ thời gian nghỉ hè đã đọc được nhiều loại sách quý, chứa đựng những kiến thức mới về khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Đó là những hành trang tri thức của Người khi ra đi tìm đường cứu nước năm 1911.
Trong hành trình tìm đường cứu nước của mình, Người đến nhiều nước: châu Á, châu Âu, châu Phi, châu Mỹ Latinh. Người làm nhiều nghề để kiếm sống, nhưng trước hết Nguyễn Ái Quốc luôn có ý thức tự học. Người đã tự học, tự nghiên cứu để nâng cao trình độ hiểu biết của mình, nhất là học ngôn ngữ mỗi nước mà mình đi qua. Sau đó là học nghề để kiếm sống. Người đã làm người phục vụ trên tàu, học viết báo, nhiếp ảnh, kỹ thuật làm bếp và học hỏi nhiều lý luận và thực tiễn cách mạng các nước khác. Nguyễn Ái Quốc có ý chí học nhiều kiến thức và tự học một cách kiên trì, chẳng hạn như cách học viết báo. Từ những bài viết đầu tiên còn ngắn, mắc nhiều lỗi sai, Người đã viết được những bài viết dài kỳ trong đó có những tác phẩm nổi tiếng trên báo Người cùng khổ. Ngoài ra, Người còn học cả về khoa học, nghệ thuật qua việc tham gia Hội “Nghệ thuật và khoa học” và Hội “Những người bạn của nghệ thuật”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là một người ham học hỏi, học tập suốt đời và không ngần ngại thực hành để những điều đã học “ngấm” vào mình. Người học trong công việc, trong cuộc sống nhiều hơn trong sách vở. Hồ Chí Minh luôn áp dụng cách học này cho đến cuối cuộc đời. Trong những ghi chép cuối cùng của Người vẫn còn rất nhiều từ ngữ, định nghĩa chuyên môn về khoa học mà Người ghi chép để học, để tìm hiểu và áp dụng trong quản lý, lãnh đạo đất nước. Nhận xét về Hồ Chí Minh, tờ báo Diễn đàn Nhân dân Ba Lan đã viết: “Mặc dù tuổi cao, Người không những giữ được hình dáng trẻ trung mà còn giữ được sự trong sáng và trí tuệ minh mẫn”. Người đã nêu tấm gương sáng cho mọi người Việt Nam về tư tưởng “học tập suốt đời”.
Theo số liệu mới nhất của Bộ Công an tính đến ngày 31/5/2023, thanh niên Việt Nam có Ủy ban Quốc gia về thanh niên Việt Nam, hiện nay nước ta có 21.904.404 người trong độ tuổi thanh niên, chiếm 20,9% dân số cả nước. Trong Thư gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc nhân dịp Tết Nguyên đán năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội”. Bác đánh giá cao vai trò của thanh niên với tư cách là một lực lượng hăng hái trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc: “Thanh niên sẽ làm chủ nước nhà. Phải học tập mãi, tiến bộ mãi, mới thật là thanh niên” và “Thanh niên ta rất hăng hái. Ta biết hợp lòng hăng hái đó lại và dìu dắt đúng đắn thì thanh niên sẽ thành một lực lượng rất mạnh mẽ”.
Thanh niên được coi là chủ nhân tương lai của đất nước, là rường cột của nước nhà, luôn nhận được sự kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Đảng ta luôn khẳng định: “Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người. Chăm lo, phát triển thanh niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực bảo đảm cho sự ổn định và phát triển vững bền của đất nước”. Với sự quan tâm đặc biệt đó và mong muốn xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam phát triển toàn diện, có bản lĩnh, trí tuệ, hoài bão lớn, trở thành lực lượng hùng hậu, kế tục sự nghiệp vẻ vang của Đảng và dân tộc; Đảng và Nhà nước luôn có những chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển và tinh thần học tập của thanh niên. Học, tự học và học suốt đời là một trong những yêu cầu cấp thiết của mỗi người nhất là đối với tầng lớp thanh niên, chủ nhân tương lai của đất nước như Bác đã khẳng định: “Ngày nay, nước ta được độc lập, tự do, thanh niên mới thật là người chủ tương lai của nước nhà. Muốn xứng đáng vai trò người chủ, thì phải học tập”. Đoàn viên, thanh niên cần không ngừng cố gắng noi gương Người, rèn luyện cho mình ý thức học tập liên tục, nâng cao tinh thần tự học, tự rèn luyện, tự tu dưỡng để trở thành người thừa kế trung thành sự nghiệp của Đảng và dân tộc, để đáp ứng yêu cầu, nhu cầu trong bối cảnh mới, đưa Việt Nam “sánh vai với những cường quốc năm châu” như mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
